Mirastan çıkarma, hukuktaki adıyla ıskat, bir kişinin vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle bir mirasçısını mirastan dışarıda bırakmasıdır. Kanun bunu her istenen durumda kabul etmez. Türk Medeni Kanunu m. 510’a göre iki sebep vardır. Birincisi, mirasçının mirasbırakana ya da onun yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemiş olmasıdır. İkincisi, mirasçının mirasbırakana ya da onun ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemiş olmasıdır. Bunlara ek olarak, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan çocuk ya da torun için sınırlı bir çıkarma imkânı vardır (m. 513).
Sebep vasiyetnameye yazılmamışsa ya da mirasçı itiraz ettiğinde ispat edilemezse, çıkarılan kişi saklı payını yine alır.
Mirastan çıkarma hangi mirasçılar için gerekir?
Iskat yalnızca saklı paylı mirasçılar için anlam taşır. Saklı pay, kanunun bazı yakın mirasçılara ayırdığı ve mirasbırakanın vasiyetle bile elinden alamadığı miras parçasıdır.
Türk Medeni Kanunu m. 506’ya göre saklı paylı mirasçılar ve oranları şunlardır:
- Altsoy (çocuklar; önceden ölmüş çocuğun yerine onun çocukları): yasal miras payının yarısı.
- Ana ve babadan her biri: yasal miras payının dörtte biri.
- Sağ kalan eş: altsoy ya da ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal miras payının tamamı, diğer hallerde yasal miras payının dörtte üçü.
Kardeşler bu listede yoktur. Kardeşlerin saklı payını düzenleyen bent kanundan çıkarılmıştır.
Bunun pratik sonucu şudur. Altsoyu, ana ve babası ya da eşi bulunan kişi, saklı payların dışında kalan kısımda vasiyetle dilediği gibi tasarruf edebilir. Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasının tamamı hakkında tasarruf edebilir (m. 505). Örneğin çocuğu, eşi ve anne babası bulunmayan biri, kardeşini mirastan dışarıda bırakmak için ıskata başvurmak zorunda değildir. Malını vasiyetnameyle başkasına bırakması yeter.
Iskat ise saklı payın kendisine dokunmanın yoludur. Bu yüzden kanun onu sıkı şartlara bağlamıştır.
Kanun hangi sebeplerle mirastan çıkarmaya izin veriyor?
Mirasçının ağır bir suç işlemesi
İlk sebep, mirasçının mirasbırakana ya da mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemiş olmasıdır. Kanun “ağır suç” ifadesini tanımlamaz ve hangi suçların bu kapsama girdiğini tek tek saymaz. Bir fiilin bu ölçüye ulaşıp ulaşmadığına, uyuşmazlık çıkarsa somut olayın özelliklerine bakılarak mahkeme karar verir.
Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesi
İkinci sebep, mirasçının mirasbırakana ya da onun ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesidir. Aile hukukundan doğan yükümlülük, aile üyelerinin kanun gereği birbirine karşı taşıdığı sorumlulukları ifade eder.
Burada da kanun örnek listesi vermez. Lafızda dikkat çeken kelime “önemli ölçüde” ifadesidir. Kanun her kırgınlığı ya da her ihmali değil, belirli bir ağırlığa ulaşan ihlali aramaktadır. Hangi davranışın bu ağırlıkta sayılacağı yine somut olayda değerlendirilir.
Çocuğun ya da torunun borç ödemeden aciz belgesi bulunması
Üçüncü hal ayrı bir maddededir (m. 513) ve yalnızca altsoy için geçerlidir. Borç ödemeden aciz belgesi, alacaklının icra takibinde alacağını tahsil edemediğini gösteren belgedir.
Mirasbırakan, hakkında bu belge bulunan çocuğunu ya da torununu saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Ancak çıkarılan bu yarıyı, mirasçılıktan çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemesi şarttır. Yani bu yarı pay yabancı birine bırakılamaz; çıkarılan kişinin çocuklarına gider.
Bu çıkarma iki durumda, çıkarılan kişinin istemi üzerine iptal edilir:
- Miras açıldığında, yani mirasbırakan öldüğünde, aciz belgesinin hükmü kalmamışsa.
- Belgenin kapsadığı borç tutarı, çıkarılan kişinin miras payının yarısını aşmıyorsa.
Mirastan çıkarma nasıl yapılır, vasiyetnameye ne yazılmalı?
Iskat ancak ölüme bağlı bir tasarrufla yapılır (m. 510). Ölüme bağlı tasarruf, kişinin ölümünden sonra sonuç doğuracak şekilde malları hakkında verdiği karardır. Bunun iki yolu vardır: vasiyetname ve miras sözleşmesi.
Vasiyetname resmi şekilde, mirasbırakanın el yazısıyla ya da sözlü olarak yapılabilir (m. 531). Bu yazıda iki biçim ele alınır:
- Resmi vasiyetname: İki tanığın katılmasıyla resmi memur tarafından düzenlenir. Resmi memur sulh hakimi, noter ya da kanunla yetki verilmiş başka bir görevli olabilir (m. 532).
- El yazılı vasiyetname: Yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmalı ve imzalanmalıdır (m. 538). Bilgisayarda yazılıp yalnızca imzalanan metin bu şartı karşılamaz. El yazılı vasiyetname saklanmak üzere notere, sulh hakimine ya da yetkili memura bırakılabilir.
Miras sözleşmesi de resmi vasiyetname şeklinde, resmi memur ve iki tanık önünde düzenlenir (m. 545).
Hangi biçim seçilirse seçilsin, belirleyici kural m. 512’dedir: mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakan çıkarma sebebini tasarrufta belirtmişse geçerlidir. “Oğlumu mirastan çıkarıyorum” demek yetmez. Hangi sebebe dayanıldığı vasiyetnamede yazılmalıdır.
Mirasbırakan fikrini değiştirirse ne olur?
Aile içindeki ilişki zamanla düzelebilir. Mirasbırakan, kanundaki şekillerden birine uyarak yeni bir vasiyetname yapıp önceki vasiyetnameden her zaman, tamamen ya da kısmen dönebilir (m. 542). Iskatı vasiyetnameyle yapmış olan kişi onu bu yolla kaldırabilir.
Mirastan çıkarılan kişi ne alır, ne yapabilir?
Çıkarma geçerliyse
Mirasçılıktan çıkarılan kimse mirastan pay alamaz. Tenkis davası da açamaz (m. 511). Tenkis davası, saklı payı zedelenen mirasçının, vasiyet ya da bağışların saklı payını karşılayacak ölçüde indirilmesini istediği davadır.
Çıkarılan kişinin payı kime kalır? Mirasbırakan başka türlü bir düzenleme yapmamışsa, bu pay çıkarılan kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi işlem görür. Çıkarılanın altsoyu varsa onlara, yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır.
Çocuğu mirastan çıkarmak torunları da çıkarır mı?
Hayır. Kanun, mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyunun, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebileceğini açıkça söyler (m. 511). Bir babanın oğlunu mirastan çıkarması, oğlunun çocuklarının saklı pay hakkını ortadan kaldırmaz.
Çıkarılan kişi itiraz ederse ispat kime düşer?
Mirasçılıktan çıkarılan kişi itiraz edebilir. Bu durumda vasiyetnamede yazan sebebin gerçekten var olduğunu ispat etmek, çıkarılan kişiye değil, çıkarmadan yararlanan mirasçıya ya da vasiyet alacaklısına düşer (m. 512). Vasiyet alacaklısı, vasiyetnameyle kendisine bir mal ya da hak bırakılan kişidir.
Sebebin varlığı ispat edilemezse ya da sebep vasiyetnamede hiç yazılmamışsa, kanun vasiyetnameyi bütünüyle ortadan kaldırmaz. Tasarruf, çıkarılan mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Basit bir anlatımla, çıkarılan kişi saklı payını alır, vasiyetnamenin geri kalanı uygulanır.
Kanun bir istisna daha tanır: mirasbırakan, çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden bu kararı vermişse çıkarma geçersiz olur.
Kanun, m. 512’deki itiraz için ayrı bir süre öngörmez. Hak kaybı yaşanmaması için mirasbırakanın ölümü ve vasiyetnamenin açılmasından sonra hukuki durum vakit kaybetmeden değerlendirilmelidir.
Iskat sebebine itiraz ile vasiyetnamenin iptali davası ayrı konulardır. Vasiyetname, mirasbırakanın tasarruf ehliyeti yokken yapılması, yanılma, aldatma, korkutma ya da zorlama, içeriğin hukuka ya da ahlaka aykırı olması veya kanundaki şekle uyulmaması sebebiyle iptal davasına konu olabilir; kanun bu sebepleri sınırlı olarak sayar (m. 557). Bu dava, çıkarma sebebinin var olup olmadığı tartışmasından farklı kurallara tabidir.
Mirastan çıkarma, mirastan yoksunluk ve feragatle aynı şey mi?
Bu üç kavram sık karıştırılır.
Mirastan yoksunluk kanundan doğar ve mirasbırakanın bir vasiyetname yapmasına gerek yoktur. Mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren ya da öldürmeye teşebbüs eden kişi mirasçı olamaz. Mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak sürekli şekilde ölüme bağlı tasarruf yapamayacak duruma getiren kişi için de durum aynıdır. Vasiyet yapmasını ya da vasiyetten dönmesini aldatma, zorlama veya korkutmayla sağlayan ya da engelleyen kişi de mirasçı olamaz. Mirasbırakanın yeniden yapamayacağı durumda vasiyetnameyi kasten ortadan kaldıran ya da bozan kişi de bu kapsamdadır (m. 578). Yoksunluk, mirasbırakanın affıyla kalkar.
Mirastan feragat ise bir sözleşmedir. Mirasbırakan bir mirasçısıyla karşılıksız ya da bir karşılık sağlanarak feragat sözleşmesi yapabilir. Feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder. Karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi yazmıyorsa feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur (m. 528).
Iskat bu ikisinden farklıdır. Mirasçının rızası aranmaz, mirasbırakanın tek taraflı kararıdır. Ama kanunda sayılan sebeplerden birine dayanması ve bu sebebin vasiyetnamede yazılması gerekir. Çıkarılan kişinin altsoyu da saklı payını korur.
Yazı 9 Ekim 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuata göre hazırlanmıştır.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlı bir değerlendirme olup, somut olaya ilişkin hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.

